Waar blijft de digitale bibliotheek?

De bibliotheek meet zich tegenwoordig graag een modern imago
aan, weg van het stoffige beeld dat rond grote verzamelingen papier hangt. Ze
biedt niet langer alleen boeken aan, maar ook films, muziek en software.

Er
staan computers, er is toegang tot het internet. Namen en titels van werken
kunnen digitaal worden opgezocht. Materiaal kan in sommige gevallen via robots
worden ontleend en weer binnengebracht. Boeken of cd’s kunnen via het internet
worden gereserveerd, of hun uitleentermijn kan online worden verlengd.

Maar is dit nu een moderne, 21ste eeuwse bibliotheek? Helemaal niet. Het is een ouderwetse bibliotheek, met een laagje digitaal vernis. De
bibliotheek draait rond de pot. De digitalisering van informatie biedt veel
meer mogelijkheden, waarvan slechts een fractie wordt gebruikt.

Als de
bibliotheek echt wil meegaan met haar tijd, dan moet ze haar materiaal ter
download via het internet aanbieden. Alle muziekalbums, alle films, alle
software, alle muziekpartituren. En als ze straks beschikbaar komen: ook alle
boeken. Die werkwijze zou enorm veel voordelen bieden, in de eerste plaats voor
de bibliotheekgebruikers, maar ook voor de bibliotheek zelf. (Foto’s : Brian Dettmer)

——————————————————————————————————–

“Uitlenen via internet betekent dat de
bibliotheek de klok rond open is, zeven dagen op zeven”

——————————————————————————————————–

Eerst en vooral: uitlenen via internet betekent dat de
bibliotheek de klok rond open is, zeven dagen op zeven. Makkelijker kan het
niet. Bibliotheekgebruikers lopen niet langer te vloeken omdat ze zich nog maar
eens vergist hebben in het immer veranderende uurrooster. Bibliotheekmedewerkers
lopen niet langer te sakkeren omdat ze twee zaterdagen na elkaar moeten werken.

Twee: de volledige collectie van de bibliotheek is altijd
beschikbaar. Nu moet je vaak lang wachten op wat je zoekt, omdat het door een
andere bibliotheekbezoeker werd uitgeleend. Omdat geld en ruimte beperkt zijn,
kan de bibliotheek niet van elk werk evenveel exemplaren in voorraad hebben als
dat er bezoekers zijn.

Maar een digitaal bestand kan desnoods aan alle
bezoekers tegelijk worden uitgeleend, zonder dat er bijkomende opslagruimte
nodig is in de bibliotheek (zelfs geen digitale opslagruimte, want bij een
download wordt er een kopie gemaakt van een origineel bestand).

Geen boetes meer

Drie: een digitaal audio- of videobestand kan na het
verstrijken van de uitleentermijn onbruikbaar worden gemaakt door versleuteling.
De gebruiker moet dus geen enkele actie ondernemen nadat de uitleenperiode is
verstreken, en loopt dus ook geen risico om boetes te moeten betalen omdat de
materialen te laat worden teruggebracht.

De bibliotheek krijgt niet langer af
te rekenen met gestolen, beschadigde of te laat teruggebrachte materialen.
Bovendien kan ze veel plaats besparen. En last but not least, door al deze
voordelen voor de gebruikers, zal het ledenaantal van bibliotheken exploderen.
Maar dat is tegelijk het probleem. 

——————————————————————————————————–

“Aangezien een digitaal bestand aan alle
leden tegelijk kan worden uitgeleend, is er in essentie geen enkele praktische
reden meer om de uitleentermijn te beperken”

——————————————————————————————————–

Er is een derde partij, die de bibliotheek liever onder een
dikke laag stof ziet. De uitgevers. Uitgevers zijn bang voor een echt digitale
bibliotheek, en niet zonder reden. Aangezien een digitaal bestand aan alle
leden tegelijk kan worden uitgeleend, is er in essentie geen enkele praktische
reden meer om de uitleentermijn te beperken. Die uitleentermijn is immers in
het leven geroepen om andere bezoekers de kans te geven om op hun beurt het
werk uit te lenen. 

Amazon, maar dan gratis

Zonder uitleentermijn verandert de online bibliotheek in een
online multimedia-winkel. Amazon, maar dan gratis. Je zou als lid van de
bibliotheek wel gek zijn om nog een boek, een cd of software aan te kopen.
Uiteraard kunnen de uitgevers afdwingen dat de uitleentermijn moet blijven
bestaan, alleen omwille van hun voortbestaan als commerciële onderneming. Maar
dat helpt niet eens.

De bibliotheekbezoeker kan in dat geval het werk opnieuw
uitlenen – een dag, een minuut of een seconde nadat het is ‘ingeleverd’. Die
strategie kan ook in een traditionele bibliotheek worden toegepast. Maar in dat
geval moet de bezoeker zich opnieuw verplaatsen, en loopt hij of zij altijd het
risico dat het werk intussen is uitgeleend aan een andere bezoeker, of dat het
door iemand werd gereserveerd.

Kunstmatige schaarste

Kortom, als de echte digitale bibliotheek het leven ziet,
kunnen de uitgeverijen hun winkel sluiten. In de Verenigde Staten, waar sommige
bibliotheken al materiaal via het internet aanbieden, hebben de uitgevers dan
ook een kunstmatige schaarste afgedwongen. Een digitaal bestand kan er slechts
aan één of een beperkt aantal gebruikers tegelijk worden uitgeleend.

Waardoor
de belangrijkste voordelen van een digitale collectie – alles altijd voor
iedereen toegankelijk – worden tenietgedaan. Het resultaat is opnieuw een
ouderwetse bibliotheek, met een laagje digitaal vernis. De digitale informatie
wordt nog altijd behandeld alsof ze op een fysieke drager staat.

——————————————————————————————————–

“Permeke is een ouderwetse bibliotheek, met een laagje digitaal vernis”

——————————————————————————————————–

http://pagead2.googlesyndication.com/pagead/show_ads.js

Hoe moet het dan verder? Zowel de bibliotheek als de
uitgevers zullen hun distributiefunctie verliezen. Het internet heeft namelijk
alles in huis om de rol van uitgever en bibliotheek op zich te nemen.

Muzikanten, schrijvers en software-ontwikkelaars kunnen hun werk er
rechtstreeks aanbieden aan hun publiek. Dat deel van het publiek dat kan en wil
betalen, zal dat doen. De rest zal het gratis downloaden.

Muzikanten en
schrijvers zullen er niet veel beter van worden, maar ook niet slechter. Het grote
geld gaat nu immers niet naar hen, maar naar de uitgevers en de
auteursverenigingen.

Internetverbinding

Uitgevers en bibliotheken hebben best nog wat tijd om aan
het idee van hun nakende ondergang te wennen. Boeken – de oorspronkelijke core
business van bibliotheken – zijn nog altijd niet gedigitaliseerd. En vaak
vergeten, maar zeker niet minder belangrijk: nog lang niet iedereen beschikt
over een internetverbinding.

Het wereldwijde netwerk is momenteel nog altijd
een relatief marginaal verschijnsel – niet eens één vijfde van de
wereldbevolking heeft een aansluiting. Vier op tien Belgen is nog nooit op het
internet geweest.

© Kris De Decker

Deze column verschijnt ook in de “Bibliotheek- en Archiefgids”, april 2008, uitgegeven door de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen

——————————————————————————————————–

Honderd jaar wetenschap en technologie : duizenden populair-wetenschappelijke tijdschriften online

Bits en bytes laten zich niet bezitten : waar is de tweedehandsmarkt voor downloads?

De cassette gaat online : muziek uitwisselen via internet wordt steeds handiger

Universiteit op slot : wetenschappelijke informatie wordt steeds ontoegankelijker

Sneller internet is onmogelijk : VDSL bedreigt de democratisering van het internet

Startpagina / Overzicht alle
artikels

Mis geen enkel artikel van Lowtech Magazine:
Blijf op de hoogte via e-mail of feed (wat is een feed?)